Piwne imperium ukryte na starej fotografii. Nieznana historia browarów w Sycowie, o której nie miałeś pojęcia!

Jedno archiwalne zdjęcie z początku XX wieku i tajemniczy napis na elewacji niepozornego budynku przy dzisiejszej ulicy Mickiewicza. To wystarczyło, by odkryć fascynującą historię sycowskiego piwowarstwa. Okazuje się, że przez stulecia złocisty trunek był prawdziwym krwiobiegiem lokalnej gospodarki, a o prawo do jego warzenia i sprzedaży toczyła się wielka gra interesów.

Patrząc na pocztówkę z Groß-Wartenberg (dzisiejszego Sycowa) z przełomu wieków, wzrok automatycznie wędruje ku monumentalnej bryle Kreis-Ständehaus, czyli dawnego sejmiku powiatowego. Prawdziwa zagadka kryje się jednak tuż obok. Po prawej stronie stoi niewielki budynek z wyraźnym napisem: „Niederlage der … Brauerei”.

Słowo Niederlage oznaczało w tamtych czasach skład, magazyn lub punkt dystrybucji. To właśnie w tym miejscu przy dzisiejszej ul. Adama Mickiewicza rozgrywał się kluczowy etap piwnego łańcucha dostaw: prosto z browaru, przez skład, trunek trafiał stąd na stoły okolicznych karczm, restauracji i prywatnych domów. Ale ta historia zaczęła się na długo przed powstaniem tej fotografii.

Zanim powstały wielkie zakłady

Pierwsze wzmianki o Sycowie (Syczowe) pochodzą z 1276 roku. Przez kolejne stulecia miasto – znane również jako Wartenberg, Polnisch Wartenberg, a od 1888 roku Groß-Wartenberg – rozwijało się jako prężny ośrodek handlowy i rzemieślniczy. Od 1489 roku jako stolica Wolnego Państwa Stanowego przechodziło przez ręce najpotężniejszych rodów: Haugwitzów, Maltzanów, Braunów, Dohnów, a wreszcie Bironów.

Choć nie zachował się żaden średniowieczny dokument wskazujący dokładną datę uruchomienia pierwszej warzelni, późniejsze źródła nie pozostawiają złudzeń: piwo od wieków napędzało lokalny pieniądz.

Dwa browary na jednej panoramie

Prawdziwy przełom przynosi analiza jednego z najcenniejszych zabytków ikonograficznych miasta – panoramy Sycowa z 1742 roku. To moment dziejowy: tuż po I wojnie śląskiej miasto przeszło pod panowanie pruskie, a rok wcześniej zyskało status powiatowego. W legendzie ryciny wyraźnie zaznaczono aż dwa odrębne punkty związane z produkcją piwa:

• Alte Schloß u. Brauhaus (Stary Zamek i Browar) – obiekt ulokowany poza głównym pierścieniem średniowiecznych murów miejskich, stanowiący część zaplecza gospodarczego dawnej rezydencji. W państwach stanowych browar nie był rzemieślniczą ciekawostką, lecz maszynką do zarabiania pieniędzy dla właściciela dóbr.
• Stadt Brauhaus (Browar Miejski) – miejsce, z którym wiąże się jedna z największych zagadek lokalnej historii. W XIX wieku w dokumentach ponownie pojawia się niemal identyczna nazwa: Stadtbrauerei. Czy był to ten sam zakład, działający nieprzerwanie przez ponad sto lat? Odpowiedź na to pytanie wciąż czeka na odkrycie w archiwach.

Jeden browar, 24 karczmy i żelazny monopol

Jeszcze bardziej obrazowy dowód na skalę piwnego biznesu przynoszą zapiski z 1765 roku. Z inwentarza majątku sycowskiego państwa stanowego wynika, że funkcjonował tu wówczas jeden główny browar w Wartenbergu oraz aż 24 karczmy, które miały bezwzględny obowiązek wyszynku wyłącznie „piwa pańskiego”.

Wyobraźmy sobie Syców sprzed ponad 250 lat. Jeden zakład zaopatrujący dwie tuziny lokali w ramach szczelnie zamkniętego systemu. Dawne prawa miejskie wprost regulowały tzw. Brauurbarsgerechtigkeit – przywilej warzenia i sprzedaży trunku. Nikt nie mógł ot tak otworzyć własnej warzelni. Piwowarstwo było filarem systemu podatkowego i prawnego. Browar produkował, karczmy sprzedawały, mieszkańcy i podróżni pili, a zyski płynęły prosto do skarbca właściciela państwa stanowego.

Dzieje sycowskich browarów to coś znacznie więcej niż historia alkoholu – to opowieść o wielkim handlu, podatkach i codziennym życiu dawnych mieszkańców.

Co stało się z sycowskimi browarami w XIX i XX wieku i gdzie dokładnie warzono najlepsze lokalne piwo? O tym w drugiej części naszego cyklu już wkrótce.