W listopadzie, gdy wspominamy walkę o wolną Polskę, warto sięgnąć po historie lokalne. Jedna z nich rozegrała się zaledwie kilkanaście kilometrów od Sycowa i dotyczy ks. Wincentego Rudy – kapłana, który w latach I wojny światowej był duszpasterzem w Marcinkach.
Styczeń 1919 roku. Polska dopiero odzyskała niepodległość, a o jej granice wciąż toczyła się walka. W Wielkopolsce trwało powstanie, a okolice Kępna, Ostrzeszowa i dawnego powiatu sycowskiego były areną napięć między polskimi aspiracjami a niemieckimi formacjami wojskowymi.
Ks. Ruda nie ukrywał swojej narodowej tożsamości. Odprawiał nabożeństwa w intencji Polski i wspierał środowiska walczące o przyłączenie tych ziem do odradzającego się państwa. Dla niemieckich władz wojskowych stało się to powodem podejrzeń.
15 stycznia 1919 roku do Marcinek wkroczył oddział Grenzschutzu. Wieś objęto kontrolą, a mieszkańcom zakazano opuszczania domów po zmroku. Około godziny 17.00 żołnierze zjawili się na plebanii i aresztowali księdza. Miał zostać przewieziony do Mąkoszyc na przesłuchanie.
Według relacji ks. Ruda zapytał, dlaczego go zatrzymują. Usłyszał, że zostanie doprowadzony do dowództwa, a w razie próby ucieczki zostanie zastrzelony. Odpowiedział: „Jak możecie twierdzić, że będę uciekał, gdy jest was przecież tak wielu?”. Potem wyprowadzono go z plebanii. Była to jego ostatnia droga.
Żołnierze twierdzili, że ksiądz zginął podczas próby ucieczki w lesie pod Mąkoszycami. Późniejsze relacje i opis obrażeń (trzy rany postrzałowe w okolicach szyi i klatki piersiowej oraz możliwe rany kłute) podważały tę wersję. Nie zachował się pełny materiał sądowy, który pozwoliłby dziś z całkowitą pewnością odtworzyć ostatnie minuty jego życia. Wiadomo jednak, że nie była to śmierć na polu bitwy – było to zabójstwo zatrzymanego kapłana.
Po śmierci ks. Rudy toczyło się dochodzenie. Sprawą zajmowało się najpierw niemieckie sądownictwo wojskowe, później prokuratura i sąd w Oleśnicy. Jesienią 1919 roku prasa pisała o czterech żołnierzach Grenzschutzu podejrzanych o udział w zabójstwie. W 1921 roku pojawiła się informacja o ich ułaskawieniu. Pełna dokumentacja procesu nie przetrwała.
Ks. Wincenty Ruda nie doczekał wolnej Polski. Zginął zaledwie kilka tygodni po 11 listopada 1918 roku, gdy o jej granice wciąż walczono. Jego grób znajduje się na cmentarzu w Sycowie, a miejsce śmierci upamiętnia kamień w lesie między Marcinkami a Mąkoszycami.
Historia niepodległości to nie tylko wielkie bitwy i nazwiska. To także małe miejscowości, plebanie, wiejskie drogi i lasy. Kilka kilometrów od Sycowa.
